ความทรงจำวัยเด็ก “หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก (ภาพชุด)

ในความหลากหลายของมหรสพภาพยนตร์ที่ปรากฏนับแต่อดีตซึ่งไม่ว่าจะเป็น หนังเงียบหนังกลางแปลง หนังขายยาหรือหนังเร่ ฯลฯ ที่ให้ความบันเทิงอยู่เคียงคู่กับสังคมมา ยาวนาน

จากการพัฒนาก้าวไปของเทคโนโลยี หนังบางชนิดเริ่มห่างหายหาโอกาสชมได้ยากมากขึ้นในปัจจุบัน ส่วนหนึ่งจาก เทศกาลศิลปวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นใจกลางเมือง บางกอก…กล๊วย… กล้วย!! ศิลปะภาพยนตร์นับเป็นศิลปะร่วมสมัยอีกหนึ่งแขนงที่จะถ่ายทอดวิถีชีวิตศิลปวัฒนธรรมไทยให้ได้ศึกษาสัมผัสซึ่งตลอดช่วงเทศกาล บริเวณลานหน้าสยามดิสคัฟเวอรี่ มูลนิธิหนังไทย หอภาพยนตร์แห่งชาติได้ ร่วมกันรวบรวมนำวัฒนธรรม การชมมหรสพภาพยนตร์แบบไทย ๆ ที่เริ่มห่างหายไม่ว่าจะเป็น การฉาย การพากย์ในรูปแบบหนังขายยา จัดแสดงรถฉายหนังขายยา ภาพยนตร์กลางแปลงหลากเรื่องในอดีตทั้งหนังเงียบ หนังสารคดี หนังทดลอง ฯลฯ นำบรรยากาศการชมภาพ ยนตร์วันวานกลับมาให้ใกล้ชิดเรียนรู้ร่วมกันอีกครั้งโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก

ขณะที่ประวัติภาพยนตร์ไทยเริ่มต้นขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 แต่หากย้อนกลับไปที่วิวัฒนาการภาพยนตร์ โดม สุขวงศ์ หัวหน้าฝ่ายอนุรักษ์ภาพยนตร์ หอภาพยนตร์แห่งชาติ กรมศิลปากร ให้ความรู้ว่า หนังมีการสืบทอดมาตั้งแต่มนุษย์ยุคถ้ำซึ่งเมื่อ มนุษย์ค้นพบไฟเห็นแสงเงา มีการเล่นไปกับแสงเงาเหล่านั้นก็มีการพัฒนามาเป็นหนัง อย่างหนังใหญ่ หนังตะลุงของไทยต่างก็เกิดมาจากการเล่นแสงเงา และในการเล่นแสงเงานี้ก็มีอยู่ ทั่วโลก

เมื่อการเล่นแสงเงามีภาพปรากฏเคลื่อนไหวเหมือนเป็นสิ่งวิเศษ จากการเล่นแสงเงาก็ค่อย ๆ พัฒนามาเป็นของเล่นที่เกี่ยวกับแสงเงา การเขียนภาพใส่ในกระจกมีตะเกียงใส่เลนส์ฉายขึ้นจอแรก ๆ อาจดูนิ่ง แล้วก็มีการพัฒนาให้เคลื่อนไหวได้ จากนั้นพัฒนามาเป็นอุตสาห กรรมซึ่งก็เกิดการเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว มีการประดิษฐ์ฟิล์มแล้วก็ถ่ายภาพลงบนฟิล์มมีทั้งภาพ นิ่ง ภาพเคลื่อนไหวซึ่งผู้ที่ประสบความสำเร็จเป็นผู้ค้นคิดได้คือ โทมัส เอดิสัน นักประดิษฐ์ที่มีผลงานมากที่สุดท่านหนึ่ง

แต่ต่อจากยุคนั้นมาก็มีการเปลี่ยนแปลง มีคนคิดค้นต่อไปจากเอดิสันทั้งในประเทศอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี แต่ที่ประสบความสำเร็จมากสุดคือ ตระกูลลูมิแอร์ ชาวฝรั่งเศส ที่คิดค้นกล้องถ่ายและฉายภาพยนตร์ในตัวเดียวกัน หลังจากทดลองนำภาพเคลื่อนไหวที่บันทึกไว้ฉายในปี 2438 ครั้งนั้นก็ได้ทำให้ความหมายของคำว่า ภาพยนตร์ สมบูรณ์ขึ้น”

ส่วน หนังขายยา หนังกลางแปลง การฉายหนังกลางแจ้งที่ไม่ต้องอาศัยโรงหนังที่มีการกล่าวถึงการจัดฉายในบ้านเรานั้นพบว่ามีมายาวนานนับแต่ครั้งที่หนังเข้ามาฉายในสมัยแรก ๆ และจากการแสดง กล้องรูเข็ม โรงถ่ายยุคแรก หนังเร่ หนังกระโจม หนังกระโปรง พร้อมไปกับการฉายหนังกลางแปลงใจกลางเมืองในเทศกาลศิลปวัฒนธรรมครั้งนี้ได้ขยายเรื่องราวของ หนังให้เห็นภาพชัดขึ้น โดยเฉพาะหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่กิจการฉายหนังกลางแปลงเฟื่องฟูขึ้น เนื่องมาจากการเร่งรัดพัฒนาชนบท การขายสินค้าอุปโภคบริโภค การนำหนังใส่เรือหรือรถยนต์ไปฉายกลางแปลงในท้องถิ่นทั่วประเทศเป็นกิจการที่ได้ผลดี

ในการฉายหนังกลางแปลงและขายสินค้าที่นิยมสุด คือ การขายยา ชาวบ้านจึงเรียกขานติดปากกันว่า หนังขายยา แต่ต่อมาเมื่อมีกฎหมายห้ามเร่ขายยา หนังขายยาจึงต้องเปลี่ยนไปขายสินค้าอย่างอื่นและสุดท้าย ค่อย ๆ ห่างหายไปเมื่อโทรทัศน์เริ่มแพร่หลายความเจริญเข้าไปถึงทุกตำบลหมู่บ้าน

จากหนังกลางแปลงที่ปรากฏมีหลายอย่างทั้ง หนังล้อมผ้า เป็นหนังกลางแปลงอย่างหนึ่งที่จะล้อมรั้วด้วยผ้าหรือ ทางมะพร้าว ฯลฯ จะมีการจำหน่ายตั๋ว ฉายในที่โล่งไม่ว่าจะเป็นลานวัด สนามที่โล่งต่าง ๆ นอกจากนี้ก็จะมีหนังกลางแปลงที่มีเจ้าภาพจัดฉายในงานบุญงานบวช หนังขายยา เป็นหนังกลางแปลง อย่างหนึ่งที่ไม่เก็บค่าชม

ก่อนฉายหนังขายยาในช่วงกลางวันก็จะมีรถแห่บอก กล่าว และนอกจากเส้นทางรถยนต์บางหมู่บ้านที่ไม่มีถนนเข้าถึงก็จะใช้เส้นทางน้ำใช้เรือ ส่วนหนังที่จะนำมาจัดฉายเป็นหนังทั่วไปมีทั้งหนังไทย หนังฝรั่ง หนังจีน หนังเบ็ดเตล็ด ฯลฯ ซึ่งรถขายยาจะมีเครื่องขยายเสียง ไมโครโฟนและสิ่งที่ดึงดูดคนมาชมเป็นเรื่องของการพากย์และทุกครั้งที่มีหนังกลางแปลง หนังขายยามาให้ได้ชมในกลุ่มเด็ก ๆ แทบจะไม่อยากเรียนหนังสือจะตั้งตารอให้ค่ำไว ๆ เพื่อจะได้ดูหนังกลางแปลง

ในปัจจุบันด้วยความแพร่หลายของโทรทัศน์ เทคโนโลยีที่ทันสมัยหลากหลายรูปแบบที่มีให้เลือก มหรสพรูปแบบนี้จึง เปลี่ยนไปตามวิถีชีวิตที่เปลี่ยนแปลง การจัดฉายภาพยนตร์นำเสนอเรื่องราวของมหรสพภาพยนตร์ไทยให้เรียนรู้เข้าใจจึงมีความหมายต่อการสั่งสมความรู้ ซึ่งภาพยนตร์ถือเป็นศิลปะร่วมสมัยอย่างหนึ่งแม้จะมีเกิดขึ้นมายาวนาน

แต่ที่ผ่านมายังคงมีการสร้างสรรค์ศิลปะอย่างต่อเนื่องและจากส่วนหนึ่งของสีสันบรรยากาศการชมมหรสพภาพยนตร์ที่นำกลับมาครั้งนี้ นอกจากบรรยากาศวันวานที่ชวนให้รำลึกนึกถึงหนังกลางแปลง รถหนังขายยาที่ปรากฏยังพร้อมบอกเล่าประวัติภาพยนตร์ของไทยที่มีคุณค่าให้สัมผัส ต่อเติมเพิ่มพูนประสบการณ์ในวันวานเชื่อมโยงปัจจุบันอย่างใกล้ชิด.

“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก
“หนังกลางแปลง” กับภาพหาชมยาก

ที่มาจาก
หนังสือพิมพ์เดลินิวส์

Leave a Comment

(0 Comments)

Your email address will not be published. Required fields are marked *